Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

NOWE MIASTO

Położenie. Wieś (niegdyś miasteczko) w powiecie dobromilskim, woj. lwowskim, nad rzeką Wyrwą, 8 km na płn.-wsch. od Dobromila, przy linii kolejowej między Dobromilem a Przemyślem. W 1880 r. liczyło 916 mieszkańców, w tym 550 obrządku rzymskokatolickiego i 87 obrządku unickiego.
Historia. Według tradycji miasto lokowane przez Kazimierza Wielkiego i zasiedlone osadnikami z Niemiec. Pod koniec w. XIV należało do Jana Hryćki. Data założenia parafii nie jest znana. W przemyskiej księdze ławniczej z 1419 r. figuruje wzmianka o nowomiejskiej szkole parafialnej (jedna z najstarszych szkół na ziemi przemyskiej). Kolejna wzmianka źródłowa mówi o podziale dóbr, dokonanym w 1463 r. między braćmi Jaśkiem i Szymonem z Bybła.
Miasto wraz z pierwotnym drewnianym kościołem parafialnym uległo zniszczeniu w roku 1498, podczas najazdu wojewody wołoskiego, Stefana. Nowe przywileje lokacyjne zostały wydane w latach 1508–1511. W roku 1511 wzmiankowane jest istnienie w Nowym Mieście Bractwa Literackiego Najświętszej Panny Marii. W 1512 r. rozpoczęto budowę nowego, murowanego kościoła parafialnego, zapewne fundacji Herburtów, którzy byli wówczas właścicielami miasta, a wyposażenie wnętrza zakończono w 1639 r. W okresie reformacji kościół nowomiejski przejściowo należał do arian. Nowe Miasto było w toku swojej historii widownią różnych krwawych wydarzeń. W 1606 r. bracia Jan i Andrzej Fredrowie zamordowali w miejscowym kościele Jana Orzechowskiego. W 1648 r. kozacy dokonali rzezi ludności, która schroniła się we wnętrzu kościoła, a ślady krwi na ścianach kościoła miały być widoczne jeszcze w 1725 r. W lipcu 1701 r. zginął tu, ugodzony puginałem w serce, w obronie swego pana przed nasłanym mordercą, dworzanin Firlejów, Jan Opalski, którego czyn upamiętniała nie istniejąca dzisiaj drewniana tablica zawieszona w kościele.
Właścicielami Nowego Miasta po Herburtach były kolejno rodziny Skorutów, Nowomiejskich i Krasickich. Miejscowe podanie o Jaśku z Nowego Miasta, ożenionym z Krasicką, znalazło się u Wincentego Pola w „Pamiętnikach Winnickiego” (cz. II „Senatorska zgoda”).
Zabytki. Kościół parafialny p.w. św. Marcina, wybudowany w latach 1512–1639; murowany z cegły, na kamiennym cokole, halowy, trójprzęsłowy, z węższym prezbiterium. Należy do grupy kościołów halowych występujących na ziemi lwowskiej. Od południa przylega doń kaplica grobowa zwana kaplicą Dobrynickich. W latach 1889–1890 restaurowany w stylu gotyckim przez Tomasza Prylińskiego. Z tego czasu pochodzi obecna fasada z uskokowym szczytem ze sterczynami, podwyższony dach i neogotycka sygnaturka. Pryliński usunął dawne wyposażenie kościoła, by zastąpić je neogotyckim prawdopodobnie własnego projektu. Z zabytkowego wyposażenia kościoła do dziś pozostała tylko XVII-wieczna chrzcielnica drewniana. W Muzeum Narodowym w Krakowie znajduje się pochodząca z Nowego Miasta płaskorzeźba kamienna z 2 poł. w. XVI przedstawiająca Przemienienie Pańskie, a w Muzeum Archidiecezjalnym w Przemyślu krucyfiks drewniany z 1. ćwierci XVI w., zapewne z belki tęczowej. Dzwonnica kościoła z lat 1796–1815, murowana z cegły, z trzema dzwonami, w tym dwa z 1638 r.
Cerkiew p.w. Zaśnięcia Matki Boskiej, była jeszcze w Nowym Mieście kaplica p.w. św. Mikołaja, nie istniała już natomiast dawna cerkiew p.w. św. Trójcy.
Czasy obecne. Kościół czynny był bez przerwy. Władze sowieckie pozostawiły w nim podeszłego w latach ks. Jana Szetelę. Dzięki temu kościół zachował się, wraz z wyposażeniem wnętrza, w dobrym stanie. Obecnie prowadzone są prace remontowe zbutwiałej więźby dachowej.
Proboszczem jest ks. Tomasz Trzebunia, pracujący tam od dwóch lat (początkowo jako wikary przy ks. Edwardzie Lorancu). Parafia nowomiejska liczy ok. 500 wiernych, w tym 70 Polaków. Dzieci polskie mają przy okazji katechezy możność nauki języka polskiego.