Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

BUCZACZ

Położenie. Miasto powiatowe w wojew. tarnopolskim, nad rzeką Strypą, dopływem Dniestru (67 km od Tarnopola) 300 m n.p.m.. Stacja kolejowa na linii Stanisławów - Czortków. W okresie międzywojennym liczył ok. 10.000 mieszkańców.

Historia. Istniał już w XII wieku. Gniazdo rodu Buczackich herbu Abdank, budowniczych pierwszego, drewnianego zamku obronnego, i fundatorów parafii rzymsko-katolickiej (erygowanej w 1379 r.). Na początku XVI w. przeszedł Buczacz jako wiano ostatniej z rodu, Katarzyny, w ręce Tworowskich herbu Pilawa, którzy przyjęli nazwisko Buczackich. W 1618 r. dostał się Potockim. W XVI w. Buczaccy zbudowali nowy, murowany zamek, umocniony staraniem Marii Mohylanki Potockiej. Wielokrotnie oblegany wraz z miastem przez Tatarów, Kozaków i Turków; spalony w 1648 r. i odbudowany. W 1672 r. w Buczaczu podpisano traktat, w którym Michał Korybut Wiśniowiecki oddawał Podole Turkom. W XVII w. istniała tu szkoła przykościelna oraz szpital na dwunastu chorych. Liczne fundacje dla miasta poczynił w w. XVIII Mikołaj Potocki, starosta kaniowski, który ufundował: nowy kościół parafialny (dawny poważnie uszkodzony podczas wojen tureckich, rozebrano w 1754 r.), ratusz oraz cerkiew i klasztor bazylianów (prowadzili konwikt dla młodzieży obu obrządków katolickich, w XIX w. przekształcony w 4-klasowe gimnazjum).
Pod zaborem austriackim Buczacz był najważniejszym po Tarnopolu ośrodkiem handlowym w tej części Podola. W 1859 został dotkliwie zniszczony przez pożar. W latach 70-tych Potoccy (prawdopodobnie Oskar P.) założyli na wyspie na Strypie wytwórnię słynnych makat jedwabnych, zwanych buczackimi, ze wzorami naśladowanymi z pasów kontuszowych. Istniała ona do wkroczenia wojsk sowieckich we wrześniu 1939 r.
Zabytki. Kościół pod wezwaniem Wniebowzięcia N.M.P., zapewne wg. projektu Bernarda Meretyna, został zbudowany w latach 1761-65, na rzucie krzyża łacińskiego, z rokokowym wyposażeniem wnętrza. Opuszczony po 1946 r., niszczał na skutek uszkodzeń dachu (zawilgły ściany, poodpadały tynki); wewnątrz dość dobrze zachowały się struktury ołtarzowe, częściowo z figurami i ambona (część rzeźb przeniesiona do magazynu Lwowskiej Galerii Obrazów w Olesku). Zabytki ruchome zabrali ekspatriowani mieszkańcy Buczacza i obecnie znajdują się one w Trzemesznie Lubuskim (m.in. obraz M.B. z Dzieciątkiem z ołtarza gł.), w Oławie, Grochowie i Gorzowie Wielkopolskim.
Ratusz z 2 poł. XVIII w., rokokowy, z wieżą i rzeźbami na fasadzie (12 prac Herkulesa), zniszczony w pożarze 1859 r., odbudowany, następnie użytkowany był na mieszkania i sklepy. Przed II wojną światową mieścił Muzeum Ziemi Buczackiej.
Ruiny zamku z w. XVI; zachowane resztki murów zewnętrznych na rzucie elipsy, ze strzelnicami.
Czasy dzisiejsze. Kościół został oddany w 1991 r., na skutek starań miejscowych Polaków i księdza, obecnie infułata, Ludwika Rutyny. W 1992 r. rozpoczęto remont kościoła. W pracy na parafii pomaga ks. Marcin Strachanowski i ss. Niepokalanki.