Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

ŻÓŁTAŃCE

Wieś w pow. żółkiewskim, wojew. lwowskim, położona w odległości 35 km na płn.wsch. od Lwowa, a 21 km. na płd.wsch. od Żółkwi, przy linii kolejowej Lwów–Kamionka Strumiłowa. Leżą nad rzeczką Żółtaniec, dopływem Bugu, u stóp wzgórza zwanego Łysą Górą (278 m npm.). Parafie obu obrządków znajdowały się na miejscu.
Historia. Po raz pierwszy nazwa miejscowości występuje w 1358 r., kiedy to Kazimierz Wielki nadał wieś Dzierżkowi Cyckowi. W następnym należała już do do dóbr dziedzicznych rodziny Kolów (vel Kołów) z Dalejowa h. Junosza. W 1530 r. bracia Mikołaj i Jan Kolowie uzyskali od króla Zygmunta Starego przywilej na założenie miasta na terenie rodowej wsi Żółtańce. Po śmierci Jana Koli (1543) właścicielką majątku została jego córka Anna wraz ze swym mężem, Janem Mieleckim h. Gryf, wojewodą podolskim. W 1615 r. Żółtańce należały do rodziny Kurzańskich, a w połowie stulecia już do Teofili z Daniłowiczów Sobieskiej, po której odziedziczył je król Jan III, a po nim kolejno jego synowie, Konstanty i Jakub. W 1740 r. Maria Karolina z Sobieskich księżna de Bouillon sprzedała posiadłości rodzinne księciu Michałowi Kazimierzowi Radziwiłłowi „Rybeńce”. Kryzys majątkowy Radziwiłłów spowodował w 2. połowie stulecia wystawienie ich dóbr na licytację; w 1787 r. sprzedane zostały Żółtańce. Około r. 1800 wieś należała do Piotra Branickiego, od którego odkupili ją lwowscy dominikanie. W ich ręku pozostawała do 1932 r., kiedy to zakon zamienił ją na inne dobra z niejakim Łempkowskim. Nowy właściciel przeprowadził parcelację gruntów.
Parafia rzym.kat. istnieć miała już pod koniec XIV w. (przed 1397 r.). W r. 1900 stał jeszcze drewniany kościół parafialny (drugi lub trzeci z kolei), wybudowany około r. 1640. Na przełomie XIX/XX w. zbudowano nowy, murowany kościół parafialny pw. Wniebowzięcia NPM, konsekrowany w 1907 r.
Czasy obecne. Po II wojnie światowej budynek kościelny zamieniono na magazyn zboża, a w 1967 r. rozebrano, zużywając gruz przy budowie drogi. Około 1976 r. na miejscu kościoła postawiono remizę strażacką.