Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

KOŁOMYJA

Położenie. Kołomyja leży na Prutem, w samym środku Pokucia (i jest jego stolicą) - krainie, będącej najdalej na południowy wschód wy­suniętą częścią Przedgórza Karpackiego, na wysokości 295 m nad poziomem morza.
Przez Kołomyję przebiega główny szlak komunikacyjny (kolejowy i drogowy) z Polski centralnej, przez Lwów i Stanisławów, do Ru­munii. Boczna linia kolejowa wiąże Kołomyję z doliną Prutu oraz zespołem tamtejszych uzdrowisk i stacji klimatyczno-turystycznych.
Historia. Nazwa Kołomyi pojawia się w kroni­kach po raz pierwszy w roku 1240. Jej pocho­dzenie nie jest wyjaśnione, niektórzy wiążą ją z rzymską nazwą Colonia, inni z imieniem do-mniemanega założyciela grodu, królewicza wę­gierskiego Kolomana (1205-1235), który po ożenku z Salomeą, córką Leszka Białego, zo­stał koronowany na króla halicko-włodzimier-skiego.
Kazimierz Wielki, który w latach 1340-1349 przywrócił władztwo polskie nad tą zie­mią, nadał Kołomyi prawo magdeburskie.
Miasto posiadało zamek, ziemne wały i fosy. Kołomyja przeżywa odtąd swój rozkwit oparty na handlu miedzy Polską a krajami Europy Południowo-wschodniej, dopiero od wieku XVI zaczyna się okres niepokojów i klęsk, zwią­zanych z najazdami tureckimi, wołoskimi i ko­zackimi.
Po I rozbiorze (1772) Kołomyja znalazła się pod panowaniem austriackim. Stała sę sto­licą cyrkułu, potem powiatu. Była w tym okre­sie piątym co do wielkości miastem Galicji (po Lwowie, Krakowie, Tarnowie i Tarnopolu, przed Przemyślem i Stanisławowem). W Polsce odro­dzonej weszła w skład województwa stanisła­wowskiego.
W latach międzywojennych było w Koło­myi 6 gimnazjów i kilka szkół zawodowych, działał teatr amatorski oraz liczne stowarzy­szenia społeczno-kulturalne, wychodziło kilka gazet.
Zabytki. Ważnym zabytkiem Kołomyi jest jej plan urbanistyczny oparty na stosowanym w Polsce od średniowiecza prawie magdebur­skim: szachownicowy układ ulic z rynkiem po­środku (z nie istniejącym ratuszem), kościół obok rynku. Miasto jest dziś ubogie w obiekty zabytkowe.
Kościół parafialny, barokowy z roku 1775 (architekt B. Meretyn, zniszczony w latach 1946-1990, zamieniony na dom handlowy, obecnie cerkiew grecko-katolicka), kościół je­zuitów (z 1901 r., w latach 1946-90 zamienio­ny na skład mebli, zwrócony wiernym, pełni rolę kościoła parafialnego). Na miejscu klasz­toru dominikańskiego zbudowano w XIX w. cer­kiew. Zabytkowy, bogaty cmentarz rzymsko-ka-tolicki jest w stanie dewastacji.
Przy rynku i w jego otoczeniu kamienice z XVIII-XIX w. Miasto posiada ponadto wiele ulic z piękną zabudową z przełomu XIX/XX w. Wśród szeregu zlikwidowanych pomników był monument Józefa Piłsudskiego, dłuta rzeźbia­rza krakowskiego K. Laszczki. Czasy dzisiejsze. Życie społeczno-kulturalne Polaków w Kołomyi skupia się wokół kościoła parafialnego. Proboszczem jest ks. Piotr Buk.
Otoczony kultem obraz MB z kościoła pa­rafialnego znajduje się obecnie w Skomielnej Czarnej koło Jordanowa.