Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

DZIELNICE BORYSŁAWIA

BORYSŁAW
Położenie. Miasto w pow. drohobyckim, wojew. lwowskim, na jego pd.wsch. krańcu. Położony w obrębie Pogórza Karpackiego nad rzeczką Tyśmienicą (dopływem Dniestru). Związany z pobliskim Drohobyczem lokalną linią kolejową. W 1939 r. liczył 45 tys. mieszkańców. W okresie międzywojennym był głównym ośrodkiem górnictwa i przemysłu naftowego w Polsce. Wraz z Tustanowicami i Mraźnicą dostarczał 75% krajowego wydobycia ropy naftowej.

Historia. Założycielem wsi Borysław był w średniowieczu prawdopodobnie rycerz Borysław, zaś w 1387 r. królowa Jadwiga nadała wsie Borysław i Tustanowice Jurkowi i Ananiaszowi Dobrosławiczom.
Na przełomie XIX/XX w. w Borysławiu i okolicznych miejscowościach odkryto bogate złoża ropy naftowej. Podjęta eksploatacja spowodowała szybki wzrost zaludnienia oraz chaotycznej i biednej zabudowy w tej okolicy. W latach 1930–33 Borysławowi nadano prawa miejskie, włączając doń sąsiednie gminy wiejskie: Banię Kotowską, Hubicze, Mraźnicę i Tustanowice, tworząc zarazem tzw. Wielki Borysław. Borysław stał się największym pod względem liczby ludności i obszaru miastem w powiecie drohobyckim.
Pierwsza samodzielna parafia w Borysławiu powstała w 1928 r. na terenie Tustanowic-Wolanki; wcześniej, od 1890 r., istniał tu kościół filialny, podległy parafii drohobyckiej. W następnych latach powstały kościoły filialne w Mraźnicy i Hubiczach. (JR)

Dzielnice Borysławia
Centrum Borysławia stanowi most na Tyśmienicy, zwany barabskim, skąd rozchodzą się drogi: na płd. zach. do Mraźnicy, na pn. zach. do Bani Kotowskiej obok kopalni wosku, na wsch. do Tustanowic i na Wolankę oraz trakt drohobycki na pn. wsch. do Hubicz i dalej do Drohobycza.

BANIA KOTOWSKA. Pierwotnie wieś o nazwie Bania (XVI w.), co oznaczało w regionie karpackim kopalnię, dół, a także słone źródło, warzelnię soli. W XVIII w. upowszechniła się nazwa dwuczłonowa, prawdopodobnie od nazwiska Kot. Bania Kotowska rozwinęła się i zyskała znaczenie na przeł. XIX/XX w. w związku z wydobyciem ropy naftowej i wosku na większą skalę.    (JR)

HUBICZE. Nazwa pierwotna Hubicze Sioło (nazwa od huby – gęby). Pierwsza wzmianka o wsi pochodzi z 1441 r. Od ostatniej ćwierci XIX w. życie wsi koncentrowało się wokół stacji kolejowej (na linii między Drohobyczem a Borysławiem), na której stały gotowe składy wagonów-cystern, oczekujących na napełnienie ropą i jej wywóz do podkarpackich rafinerii. Wydobywaną ropę magazynowano w wielkich rezerwuarach, położonych przy trakcie drohobyckim, skąd ropociągami wtłaczano je do cystern wagonowych.
Hubicze stanowiły ponadto zaplecze gospodarcze dla Borysławia. Obok dworca Powszechna Spółdzielnia Spożywców miała swoje magazyny i własną bocznicę kolejową; stąd rozwożono towary zaprzęgami konnymi do 22 sklepów PSS, rozrzuconych po rozległych połaciach Wielkiego Borysławia. W tej dzielnicy były zlokalizowane ponadto inne obiekty przemysłowe, m.in. fabryka maszyn i narzędzi wiertniczych, oraz magazynowe.
W Hubiczach poświęcono kościół filialny w 1936 r., wedle projektu arch. Wawrzyńca Dayczaka. Zamknięty dla wiernych w 1946 r. i użytkowany jako magazyn soli, został rozebrany w latach 1970.       (HG)

MRAŹNICA. Dawna wieś, położona jest w dolinie Tyśmienicy, przy głównej drodze z Borysławia do Schodnicy i dalej w głąb gór. Jej nazwa wynika z fizjografii terenu i oznacza bagno, błoto. Centrum wsi stanowiły budynki firm górniczych oraz zabudowa handlowa i społeczna, w tym kościół filialny, szkoła.
W sąsiedztwie Mraźnicy wznosi się góra Horodyszcze (646 m npm.), a na jej zboczach stały obiekty mieszkalne: wille oraz tzw. kasarnie, czyli budynki wielorodzinne. Obszar był w większości uzbrojony w sieci instalacyjne.
Kościół filialny, zaprojektowany przez arch. W. Dayczaka, został poświęcony w Mraźnicy w roku 1934. Murowany, w 1990 r. przekazany prawosławnym.     (WK)

TUSTANOWICE. Nazwa tej dzielnicy, dawnej średniowiecznej wsi, pochodzi od zamku Tustań, zniszczonego w 1241 r. przez Mongołów i odbudowanego przez króla Kazimierza Wielkiego. Resztki tej legendarnej fortecy są do dziś czytelne w okolicach Tustanowic i wsi Urycz.
W skład Tustanowic wchodziły również dawne przysiółki Ponerle i Wolanka. W Wolance wzniesiono w 1902 r. murowany kościół pw. św. Barbary wedle projektu arch. S. Majerskiego. Kościół stał się główną świątynią rzym.kat. parafii borysławskiej. Zamknięto go w 1946 r., a w latach 1990. oddano prawosławnym, potem grekokatolikom. Jako miejsce kultu rzym.kat. służy obecnie prowizoryczna kaplica zbudowana w latach 1990. na terenie zlikwidowanego zabytkowego cmentarza polskiego. Obecnie na Wolance zaawansowana jest budowa kościoła pw. MB Nieustającej Pomocy (w pobliżu dawnego kościoła). Parafia borysławska zachowała wezwanie św. Barbary.
W kościele parafialnym w Borysławiu duszpasterzami byli m.in. ks. Władysław Findysz, beatyfikowany w 2005 r., oraz późniejszy bohaterski proboszcz borysławski ks. Andrzej Osikowicz, zesłany za pomoc Żydom do obozu w Majdanku, gdzie zmarł w 1943 r.    (JR)

CHLEBOWICE
Wieś w pow. bóbrskim, wojew. lwowskim, położona w odległości 6,5 km na płd.zach. od Bóbrki. Stacja na linii kolejowej Lwów–Czerniowce. Siedziba parafii rzym.kat. znajdowała się w Starym Siole, parafia gr.kat. w miejscu. W 2. połowie XIX w. działała tu hamernia miedzi. Chlebowice należały w tym czasie do dóbr hr. Alfreda Potockiego.     (MT)