Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

BAR

Położenie. Miasto w dawnym wojew. podolskim, na pd.zach. od Winnicy; dziś w obwodzie Winnickim, liczy 17 tys. mieszkańców. Do 1537 nosiło nazwę Rów (od nazwy rzeki, dopływu Bohu).
Historia. W XVI w. miasto należało do rodu Odrowążów. W wyniku procesu sądowego, wytoczonego przez królową Bonę za obrazę majestatu, właściciele zostali pozbawieni wielu włości, m.in. Rowu. Bona upamiętniła swoje dziedziczne włoskie księstwo – miasto Bari, przemianowując miejscowość na Bar. Z jej też inicjatywy i przywileju nadanego przez króla Zygmunta I Starego, osada została rozbudowana i ufortyfikowana (starosta Wojciech z Białobok Starzechowski w latach 1538–1542 wybudował zamek), a w 1540 Zygmunt Stary nadał osadzie prawa miejskie magdeburskie. Miasto stało się twierdzą pograniczną oraz główną kwaterą hetmanów koronnych którzy (zwłaszcza S. Żółkiewski i S. Koniecpolski) rozbudowali jego umocnienia w latach 1630–47 wg planów W. de Beauplana, tworząc tym samym trzecią co do wielkości – po Kamieńcu i Międzybożu – twierdzę Podola. W latach 1637–48 w B. znajdował się jeden z arsenałów artylerii koronnej. W XVII w. miasto kilkakrotnie zdobywane i niszczone przez Tatarów i Kozaków, w 1659 zostało oddane w dziedziczne posiadanie wojewodzie kijowskiemu i hetmanowi kozackiemu I. Wyhowskiemu. W latach 1672–99 należało do Turcji, od 1793 pozostawało w zaborze rosyjskim, w latach 1921–91 w ZSRR, potem w państwie ukraińskim. Nazwę miasta rozsławiła konfederacja barska – zawiązana w 1768 r. w klasztorze Karmelitów (celem było wyzwolenie Rzeczypospolitej spod wpływów rosyjskich); duchowym przywódcą był superior miejscowego klasztoru Karmelitów M. Jandołowicz (Ksiądz Marek), zaś przywódcami politycznym: K. Pułaski, W. Rzewuski, bp krakowski K. Sołtyk i przedstawiciele rodzin Krasińskich i Potockich; 19 VI 1768 to data obrony B. przez konfederatów przed wojskami rosyjskimi. Zabytki. Z barskiego zamku zachowały się ruiny, które przetrwały do poł. XX w. Przetrwało także kilka kościołów. W parafialnym kościele św. Anny, ufundowanym na pocz. XVII w. i przekazanym dominikanom, a na pocz. XX w. rozbudowanym w okazałą neogotycką świątynię, zachowało się prezbiterium pierwszego kościoła z XVII w. Kościół i klasztor Karmelitów, powstałe w 2. poł. XVIII w., po rozbiorach były użytkowane przez żeński zakon prawosławny. Odzyskany po 1990 r. przez katolików kościół był odbudowywany. Ufundowane przez hetmana S. Koniecpolskiego na pocz. XVII w. kolegium jezuickie, przejęte w 1781 przez bazylianów, potem zajmowane przez szkołę, dziś pozbawione użytkownika, popada w ruinę.
Z Baru pochodzi obecny biskup pomocniczy we Lwowie, ks. Leon Mały.