Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

PODHORCE

Położenie. Wieś w powiecie złoczowskim, wojew. tarnopolskim, w odległości 27 km na płn. od Złoczowa. Położona na skraju pasma Woroniaków, na wys. 399 m npm. Przez wieś przechodzi dział wodny: płn. część leży w dorzeczu Dniestru za pośrednictwem Łahodówki, dopływu Styru, płd. część w dorzeczu Wisły za pośrednictwem jednego z ramion Buźka Oleskiego, dopływu Bugu.

Historia. We wczesnym średniowieczu był tu gród Pleśnisko, wzmiankowany w 1188 r., w XIV w. włączony do Polski. Od r. 1400 Podhorce stanowiły własność Podhoreckich. W 1633 r. zakupił je wraz z sąsiednimi wioskami hetman Stanisław Koniecpolski, który wybudował tu rodową rezydencję. Po nim dziedziczył jego syn Aleksander, a następnie wnuk Stanisław, który w 1682 r. zapisał swoje dobra wraz z Podhorcami Jakubowi Sobieskiemu. Ostatecznie trafiły Podhorce w ręce młodszego syna Jana III, królewicza Konstantego. Ten w 1720 r. odsprzedał je z okolicznymi wsiami hetmanowi Stanisławowi Mateuszowi Rzewuskiemu. Syn tegoż, Wacław, szczególnie zapisał się w historii Podhorzec rozbudową pałacu i fundacją kościoła pałacowego. W rękach tej rodziny pozostały Podhorce do 1865 r., kiedy to sprzedano tamtejsze dobra wraz z pałacem Władysławowi Sanguszce. W posiadaniu Sanguszków pozostawały Podhorce do II wojny światowej. Ostatnim właścicielem był Roman Sanguszko.

Zabytki. Pałac. Budowa rozpoczęta ok. 1635 r. na polecenie Stanisława Koniecpolskiego, prowadzona prawdopodobnie przez Andrea dell’ Aqua, budowniczego zamku w Brodach. Piętrowy budynek pałacowy, otoczony fortyfikacjami typu bastionowego, był gotów w 1641 r., ale prace przy nim prowadzono jeszcze ponad 20 lat. Pałac miał być pomnikiem chwały rodu, a szczególnie hetmana Stanisława Koniecpolskiego. Jego militarne i dyplomatyczne zasługi sławiły malowidła na stropach sal I piętra. Twórcą malowideł, a przynajmniej ich części, był malarz holenderski Jan de Baan. W latach 1752–63, gdy właścicielem Podhorzec był Wacław Rzewuski, nadbudowano drugie piętro pałacu, a we wnętrzach urządzono galerię malarstwa europejskiego, złożoną jednakże w większości z kopii. Część galerii stanowiły portrety monarchów europejskich oraz wybitnych postaci Rzeczypospolitej. Nadwornym malarzem Rzewuskiego był w latach 1762–67 Szymon Czechowicz, który dla podhoreckiego pałacu wykonał ponad 100 obrazów.

Po I rozbiorze Polski pałac, opuszczony przez Rzewuskich, popadał w zaniedbanie. Dopiero w 1832 r. powrócił tu Leon Rzewuski, który
w 1865 r. sprzedał dobra Sanguszkom. Nowi właściciele wyremontowali pałac i we wnętrzach urządzili ekspozycję uzbrojenia i pamiątek po Janie III. Podczas I wojny światowej właściciele starali się wyewakuować najcenniejsze zbiory do swej rezydencji w Gumniskach k. Tarnowa. W okresie międzywojennym pałac odnowiono i na początku lat 30. urządzono nową ekspozycję obrazów i pamiątek w związku z rocznicą wiktorii wiedeńskiej. We wrześniu 1939 r. Roman Sanguszko przewiózł najcenniejsze zabytki z Podhorzec i Gumnisk przez Rumunię na zachód, a ostatecznie do Brazylii. Po II wojnie światowej w pałacu urządzono szpital dla chorych na płuca, adaptując do tego celu wnętrza przez podzielenie ich na mniejsze pomieszczenia. W 1956 r. w pałacu wybuchł pożar, który zniszczył malowidła stropów I piętra. W 1997 r. pałac przejęła i podjęła remont Lwowska Galeria Obrazów, która posiada obecnie sporą część dawnych zbiorów Rzewuskich.

Kościół pałacowy, fundowany przez hetmana Wacława Rzewuskiego, wybudowany według projektu Karola Romanusa w latach 1752–66, od 1861 r. siedziba parafii pw. św. Józefa. Rotunda nakryta kopułą, poprzedzona szerszym od niej klasycznym portykiem kolumnowym. Na szczycie portyku figury świętych autorstwa Sebastiana Fesingera. We wnętrzu polichromia (w obramieniu iluzjonistycznej architektury postacie ze Starego Testamentu i personifikacje cnót), której część przy ołtarzu jest dziełem Łukasza Smuglewicza i jego syna Antoniego. Wyposażenie stolarskie i snycerkę wykonał Marcin Twardowski z Mikuliniec. Około r. 1860, zapewne w związku ze zmianą statusu kościoła na parafialny, dodano od strony płd. piętrową przybudówkę. W roku 1944 podczas ostrzału artyleryjskiego uszkodzona została kopuła, a wnętrze splądrowane przez sowieckich żołnierzy. W 1945 r. kościół zamknięto, a w 1991 r. przejęła go Lwowska Galeria Obrazów i podjęła w nim remont.

Przed kościołem figura MB Niepokalanej, dłuta Grzegorza Zielińskiego z 1754 r.

Cerkiew bazylianów z 1726 r. oraz klasztor z końca XVIII w. Architektura cerkwi i wyposażenia jej wnętrza przypominają barokowy kościół rzym.kat. Po II wojnie światowej cerkiew została zamknięta, a klasztor obrócony na sanatorium dla chorych z otwartą gruźlicą. W 1989 r. bazylianie odzyskali swoją własność.

Cerkiew pw. św. Michała, drewniana, na planie krzyża z kopułą, początek XVIII w. Na pocz. XX w. wybudowano nową cerkiew pod takim samym wezwaniem i do niej przeniesiono część wyposażenia. Po II wojnie cerkiew zamieniono na prawosławną.

Zajazd tzw. hetmański, przerobiony z dawnej stajni pałacowej z XVIII w.