Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

LWÓW – POLITECHNIKA LWOWSKA

Politechnika Lwowska należała do najstarszych uczelni technicznych w Europie. Jako datę jej powstania przyjęto dzień 4 X 1844 r., o czym stanowił dekret cesarza Ferdynanda I Habsburga, na mocy którego ck Akademia Realno-Handlowa podniesiona została do stopnia ck Akademii Technicznej, z dołączoną do niej uniwersytecką Katedrą Budownictwa. Językiem wykładowym był niemiecki.
Wiosna Ludów nie wniosła wprowadzenia języka polskiego do szkolnictwa, dopiero zmiany przyniósł w październiku 1870 r. – wymuszony polityczną sytuacją Austrii – dekret cesarski, który wprowadził polski język wykładowy do Akademii Technicznej. Utworzono również nowe katedry i prawo ich obsady, a w wyniku pierwszych wyborów rektorem został Polak, Feliks Strzelecki. Uczelnia posiadała zrazu trzy wydziały: Inżynierii, Architektury i Chemii Technicznej, a wkrótce doszedł czwarty – Budowy Machin. W 1877 r. prof. Julian Zachariewicz ukończył budowę głównego gmachu uczelni przy ul. Nowy Świat (od 1886 r. Leona Sapiehy) 12. Artystyczny wystrój auli i westybulu był dziełem Jana Matejki i prof. Leonarda Marconiego.
Polskie władze samorządowe z ówczesnym namiestnikiem Galicji hr. Agenorem Gołuchowskim dążyły konsekwentnie do formalnego zrównania uprawnień absolwentów tej uczelni z uprawnieniami politechnik w Wiedniu i Pradze. Przyniosły one sukces i 8 X 1877 r. lwowską Akademię Techniczną przemianowano na ck Szkołę Politechniczną we Lwowie. Nazwa ta przetrwała aż do 28 VI 1921 r., kiedy w niepodległej Polsce zmieniono ją na Politechnikę Lwowską.
Rok akademicki 1877/78 otworzył korzystne perspektywy dla uczelni. Rektor prof. J. Zachariewicz i zespół naukowo--dydaktyczny zapewnili Szkole Politechnicznej szybki rozwój. Uczelnia stała się ośrodkiem wiedzy w zakresie nauk ścisłych i stosowanych; studiowała na niej nie tylko młodzież polska, ale również z innych krajów należących do monarchii austro-węgierskiej. Szybki wzrost ilościowy studentów, kadry profesorów, docentów i asystentów wymagał rozbudowy uczelni. W 1904 r. dobudowane zostały dwa skrzydła gmachu głównego. Prawo habilitacji uczelnia posiadała już od 1875 r., ale prawo nadawania stopnia doktora nauk technicznych otrzymała w 1901 r.
Po strajku szkolnym w zaborze rosyjskim w 1905 r. prześladowania polityczne spowodowały duży napływ do lwowskiej Akademii Technicznej młodych Polaków z Królestwa. Pierwszym doktoratem h.c. uhonorowano w 1912 r. Marię Skłodowską-Curie.
W ostatnich latach przed I wojną światową 41 profesorów, 47 docentów oraz 70 adiunktów i asystentów prowadziło wykłady i zajęcia na pięciu wydziałach: Inżynierii Lądowej, Inżynierii Wodnej, Budownictwa Lądowego (czyli Architektury), Budowy Maszyn oraz Chemii Technicznej. Działalność społeczna i polityczna studentów (Polacy stanowili 90,8% ogółu) miała miejsce głównie w strukturach Bratniej Pomocy i Czytelni Akademickiej.
Wybuch wojny przerwał działalność naukową i dydaktyczną uczelni. W sierpniu 1914 r. gmach główny przy ul. Sapiehy został zajęty na szpital wojskowy austriacki, a potem rosyjski, zaś dużą część młodzieży powołano do wojska. W następnych latach wojny wykłady zostały wznowione, ale nie prowadzono ich w sposób ciągły, bo część budynków pełniła funkcje szpitalne, a kadra nauczająca uległa rozproszeniu. W listopadzie 1918 r. w szeregach obrońców Lwowa znaleźli się studenci i pracownicy naukowi. Gmach główny w czasie walk o miasto był nieprzerwanie zajęty na cele wojskowe. Prof. Kazimierz Bartel organizował transport kolejowy i łączność z Przemyślem; robotami saperskimi kierował dr Edward Sucharda, za łączność radiową odpowiadał prof. Tadeusz Malarski, oddział rusznikarski i artyleryjski kierowany był przez doc. Aleksandra Lutze-Birkego, sekcją mobilizacyjną kierował z-ca komendanta doc. Stefan Bryła, łączność z odsieczą nawiązywał inż. Fryderyk Staub, a delegatem do Polskiego Komitetu Narodowego we Lwowie był późniejszy rektor, prof. Antoni Wereszczyński.
Udział młodzieży studenckiej w walkach o Lwów i Kresy jest najpiękniejszą kartą Szkoły Politechnicznej. Do września 1939 r. w gmachu głównym Politechniki znajdowała się tablica z nazwiskami poległych studentów.
Lata międzywojenne w II Rzeczypospolitej przyniosły wspaniały rozwój Politechniki Lwowskiej. Do grona jej absolwentów należeli m.in. budowniczy Gdyni Eugeniusz Kwiatkowski, generałowie Władysław Sikorski i Kazimierz Sosnkowski.
W ostatnich latach przed II wojną Politechnika Lwowska składała się ostatecznie (po licznych zmianach) z pięciu wydziałów: Inżynierii Lądowej i Wodnej (w tym także drogi oraz miernictwo), Architektury, Mechanicznego (z oddziałami maszynowym, elektrotechnicznym i naftowym), Chemicznego i Rolniczo-Lasowego. Poza kształceniem zawodowym prowadzono poważne prace badawcze w katedrach, laboratoriach i stacjach doświadczalnych. Wśród profesorów wielu miało sławę międzynarodową, m.in. Kazimierz Bartel (trzykrotny premier RP), Stefan Bryła, Antoni Łomnicki, Ignacy Mościcki (prezydent RP), Stefan Niementowski, Stanisław Pilat, Edward Sucharda, Kasper Weigel, Maksymilian Thulie.
Tragiczny los spotkał profesorów akademickich uczelni Lwowa w pierwszych dniach niemieckiej okupacji Lwowa. Wśród 36 profesorów rozstrzelanych o świcie 4 lipca 1941 r. na Wzgórzach Wuleckich znalazło się 11 profesorów Politechniki, niektórzy ze swymi synami.
Po II wojnie zdecydowana większość pracowników naukowych Politechniki Lwowskiej wyjechała – głównie na tzw. Ziemie Odzyskane, kierując się do organizowanych wówczas polskich uczelni. Przy ich udziale powstały politechniki w Gliwicach, Wrocławiu i Gdańsku, które stały się spadkobiercami tradycji naukowych świetnej uczelni lwowskiej. Wielu profesorów i pracowników naukowych ze Lwowa współtworzyło Politechnikę Krakowską i poważnie zasiliło Politechnikę Warszawską. Tylko kilku profesorów pozostało wraz z rodzinami we Lwowie – byli to W. Aulich, J. Bagieński, A. Kuryłło, W. Mozer i G. Sokolnicki.
Danuta Nespiak