Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

BEŁZ

Miasteczko w pow. sokalskim, wojew. lwowskim, położone na zachód od Sokala, nad rzeczką Sołokiją, dopływem Bugu, 199 m npm. Parafie obu wyznań na miejscu.
Historia. Już na początku XI w. był tu gród obronny, stolica księstwa bełskiego, podbitego przez Bolesława Chrobrego, a po jego śmierci, w 1030 r. przez Jarosława Mądrego, księcia kijowskiego. W XII–XIII w. ziemia bełska tworzyła odrębne księstwo, którym władali ksiażęta Rusi Włodzimierskiej. Po wygaśnięciu ich rodu, na początku XIV w. przeszła prawem spadku na księcia mazowieckiego Bolesława Trojdenowicza. Po jego śmierci w 1340 r. król Kazimierz Wielki prowadził rokowania z najeżdżającymi tę ziemię ksiażętami litewskimi i w 1366 r. włączył ją do Polski, nadając jako dożywotnie lenno księciu Jerzemu Narymuntowiczowi. Pierwsze prawa miejskie nadane zostały Bełzowi w 1375 r. przez Władysława Opolczyka. Prawdopodobnie w tym samym czasie erygowana została parafia rzym.-kat. przy kościele pw. św. Mikołaja. W 1388 r. Władyslaw Jagiełło przekazał ziemię bełską w lenno księciu Ziemowitowi Mazowieckiemu. Lennem ksiażąt mazowieckich pozostawała do 1462 r., a po wymarciu synów Ziemowita wrócila do Korony i odtąd, do 1772 r., Bełz był miastem królewskim oraz stolicą województwa, w której odbywały się sejmiki szlacheckie. Kroniki nie odnotowały żadnych ważniejszych wydarzeń historycznych związanych z miastem, poza zdobyciem go w 1655 r. przez Turków. Około 1377 r. do Bełza sprowadzeni zostali dominikanie, którzy początkowo osiedli za miastem, a w 1554 r. przenieśli się do wybudowanego w samym mieście klasztoru wraz z kościołem Wniebowstąpienia NP Marii. Z. Chodkiewiczowa ufundowała w 1659 r. klasztor dominikanek, a przy nim kościół pw. Niepokalanego Poczęcia NP Marii. Kościół z nieznanych nam przyczyn uległ zniszczeniu i w 1743 r. na jego miejsce wybudowano nowy. Oba klasztory uległy kasacie józefińskiej w 1788 r. Należące do nich klasztory przekazane zostały miejscowej parafii. W XIX w. Bełz był jednym z ważniejszych ośrodków chasydyzmu i siedzibą cadyka.W Bełzie nie rozwinęło się żadne rękodzieło, a w XIX w. nie powstały żadne fabryki. Jak w wielu kresowych miastach ludność polska i ruska żyła z rolnictwa, a żydowska z handlu płodami rolnymi.
Zabytki. Z historycznych budowli zachowały się w Bełzie: zrujnowany kościół podominikański (poł. XVII w.), budynek poklasztorny (poł. XVIII w.), cerkiew drewniana (XVII w.), baszta obronna (poł. XVII w.).
Od końca II wojny światowej do 1951 r. Bełz należał do Polski. Na obszarze ZSRR znalazł się w wyniku przeprowadzonej wówczas korekty granic.