Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

ROHATYN

Położenie. Miasto powiatowe w woj. stanisławowskim, oddalone o 93 km na płd.wsch. od Lwowa, przy linii kolejowej Chodorów–Tarnopol. Położone nad Gniłą Lipą, na wys. 253 m n.p.m. W okresie międzywojennym liczyło ok. 7000 mieszkańców. Posiadało cegielnie, młyny, fabrykę świec, gorzelnie i dobrze rozwinięty handel.
Historia. Istniejąca wcześniej w miejscu Rohatyna osada Filipowce wzmiankowana była już w XII w. Od końca XIV w. Rohatyn wchodził w skład królewszczyzn jako starostwo niegrodowe. Miejskie prawa magdeburskie uzyskał w 1415 r. W 1. połowie XV w. była tu już parafia rzym.kat., o czym świadczy dokument z r. 1440, w którym wymieniony jest Bartłomiej, proboszcz rohatyński. Około 1460 r. Kazimierz Jagiellończyk dał Rohatyn wraz z przyległościami rodzinie Porajów z Chodcza – jako zastaw za pożyczone przez nich sumy, Otton z Chodcza w 1535 r. dotację na utrzymanie parafii, której proboszczem około 1590 r. był Piotr Skarga. Po śmierci Ottona Rohatyn powrócił do dóbr stołu królewskiego. Król potwierdził wówczas miastu prawa magdeburskie, uwolnił tamtejszych mieszczan od daniny owsa, kapłonów, jaj i sera, a także przeznaczył na obwarowania miejskie jednoroczny pobór części podatków. W 1539 r. w specjalnym przywileju król pozwolił na wybudowanie ratusza na rynku i umieszczenie w nim postrzygalni sukna, z której dochód miał być obrócony na utrzymanie obwarowań. Starosta Mikołaj Wysocki z Kwoczan sprowadził tu w 1614 r. dominikanów i ufundował im klasztor, który przetrwał do 1784 r. Zygmunt III zezwolił w 1616 r. na wystawienie nad strugą Babianką łaźni publicznej, przeznaczając dochód z niej na potrzeby miasta. Sprawozdanie z lustracji przeprowadzonej w 1663 r. wylicza istniejące w Rohatynie cechy. Ilość ich świadczy o wysokim stopniu rozwoju miejscowego rzemiosła. W 1765 r. starostwo rohatyńskie przyniosło 37 566 zł czystego dochodu.
Po pierwszym rozbiorze Polski władze austriackie oddały Rohatyn Zofii z Krasińskich Lubomirskiej jako odszkodowanie za przejęte przez skarb państwa jej dziedziczne majątki dobromilskie. W XIX w. właścicielami Rohatyna byli Krasińscy. W 1864 r. powstał tu zakład ubogich fundacji Leopolda Krasińskiego, utrzymujący szkołę dla dziewcząt i szpital. Fundacją zarządzała każdorazowo przełożona ss. Szarytek we Lwowie.
Zabytki. Z istniejących w Rohatynie w XVIII w. trzech kościołów rzym.kat. (parafialny, dominikański i pw. św. Barbary) do dziś zachował się tylko parafialny pw. św. Mikołaja bpa z XVI–XVII w. (fundacja z 1539 r.), zbudowany z kamienia ciosowego.
W Rohatynie urodziła się w 1505 r. słynna Roksolana. Naprawdę nazywała się Anastazja Lisowska i była córką miejscowego popa. Uprowadzona podczas jednego z napadów tatarskich, sprzedana została do haremu Sulejmana I. Piękna branka podbiła serce sułtana, tak że uczynił z niej swą pierwszą żonę. Jako sułtanka miała wielkie wpływy w środowisku dworskim.
Czasy obecne. Kościół parafialny jest czynny, zwrócony do kultu w 1991 r.