Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SŁOWNIK GEOGRAFICZNO-HISTORYCZNY

DROHOBYCZ

Położenie. Miasto powiatowe w woj. lwowskim, przy linii kolejowej Sambor–Stryj, z dwoma liniami lokalnymi: do Borysławia i Truskawca. Leży na Pogórzu Karpackim, nad rzeczką Tyśmienicą (dopływ Dniestru). W latach 1930. liczba ludności przekraczała 31 tysięcy. Drohobycz zajmował czwartą pozycję – po trzech miastach wojewódzkich – w Małopolsce Wschodniej, ale był głównym ośrodkiem gospodarczym. Stanowił centrum przemysłu przetwórczego dla pobliskiego zagłębia naftowego. Znajdowało się tu kilka rafinerii nafty, a ponadto fabryki wyrobów chemicznych, smarów, świec, kotłów oraz odlewnia żelaza, cegielnie, garbarnie, młyny i tartaki. Rozwinięty był handel naftą i jej przetworami oraz terenami kopalnianymi.
Historia. Wzmianki archiwalne świadczą o istnieniu w tym miejscu już w XII w. osady oraz warzelni solnych, dostarczających soli do składów książąt halickich. Po odzyskaniu dla Polski przez Kazimierza Wielkiego tradycja przypisuje temu królowi erygowanie w Drohobyczu parafii rzym.kat. dla napływających tu osadników z Małopolski i Śląska. Miejscowe saliny weszły w skład dóbr królewskich i były oddawane w dzierżawę żupnikom, którymi początkowo byli przeważnie Włosi. W 1392 r. Władysław Jagiełło formalnie erygował parafię i ufundował kościół parafialny. Wcześnie, bo już w 1419 r. przy kościele istniała szkoła. W 1422 r. Jagiełło nadał Drohobyczowi prawo magdeburskie, przyjmując jednocześnie wójtostwo drohobyckie, które dał w dzierżawę Janowi Mężykowi, cześnikowi nadwornemu, późniejszemu pierwszemu wojewodzie we Lwowie. Prawo magdeburskie pełnię praw miejskich dawało jedynie katolikom, co wywołało długi spór z Rusinami, zakończony dopiero w 1596 r. z chwilą zawarcia unii brzeskiej. Oprócz Polaków, Rusinów i Niemców, ludność Drohobycza stanowili także Żydzi, choć w myśl przepisów nie wolno im było osiedlać się na terenie samego miasta.
W 1434 r., po przeprowadzeniu nowego podziału administracyjnego, Drohobycz znalazł się w granicach Ziemi Przemyskiej. Wkrótce po tej dacie ukształtował się też ostatecznie zarząd dóbr królewskich w tym okręgu, nazywany tenutą (dzierżawą) drohobycką. Na przełomie XV/XVI w. stał się Drohobycz siedzibą starostwa niegrodowego, a od 1564 r. zarząd salin przejęli starostowie. Byli nimi m.in. Koniecpolscy (1410–96), Starzechowscy (1532–87), Daniłowiczowie (1596–1649), Chomętowscy (1691–1728). Ostatnim przed rozbiorami był Wacław Rzewuski (1759–73).
Niezabezpieczony murami obronnymi Drohobycz wielokrotnie był pustoszony przez najazdy wroga. Najdotkliwsze straty poniosło miasto w 1498 i 1648 r. W 1498 r. zostało złupione przez Tatarów, a duża część miasta spalona. Straty były tak wielkie, iż Jan Olbracht uwolnił mieszczan na 10 lat od wszelkich podatków. Wobec braku obwarowań król Zygmunt I polecił otoczyć murem teren przykościelny i przeznaczył na ten cel dochody z podatków. Mimo wyraźnego nakazu nie postawiono jednak murów ceglanych, lecz ograniczono się do usypania wałów ziemnych z drewnianą palisadą, z trzema drewnianymi basztami. Murowana była tylko wieża bramna. Niewykonanie królewskiego polecenia zemściło się na mieszczanach Drohobycza w 1648 r., kiedy to Kozacy sforsowawszy wały, wyważyli drzwi do kościoła, wymordowali ludność, która się tam schroniła i splądrowali świątynię.
Dzięki naturalnemu bogactwu, jakim była sól, mógł Drohobycz stosunkowo szybko dźwignąć się po klęsce. Warzenie soli należało do najważnieszych zajęć jego mieszkańców, stwarzało też warunki do rozwoju takich rzemiosł, jak bednarstwo i kołodziejstwo. Działały też inne cechy (szewców, krawców, piekarzy, rzeźników, kowali, ślusarzy). W XVIII w. Drohobycz zasłynął z wyrobu odzieży sukiennej z wełny dostarczanej przez Bojków. Dużą rolę w życiu gospodarczym miasta odgrywał główny jarmark roczny (w sumie było ich siedem) rozpoczynany w poniedziałek po śś. Piotrze i Pawle. Handlowano w pierwszym rzędzie solą, ale także wołami, drewnem, woskiem, potażem, wyrobami miejscowego rzemiosła, a nawet węgierskim winem.
W historii Drohobycza uderza brak fundacji kościelnych (poza kościołem farnym). Dopiero w XVIII w. ufundowany został kościół i klasztor karmelitów trzewiczkowych. Zakonnicy założyli przy klasztorze szkołę dla ubogich chłopców. Po siedmiu latach bezpłatnej nauki uczniowie musieli drugie tyle odsłużyć w klasztornej kapeli.
W 1772 r. Drohobycz znalazł się w zaborze austriackim. W XIX w., gdy warzelnictwo soli przestało być wysoko dochodowe, pojawiła się przed Drohobyczem nowa szansa w związku z powstaniem w jego sąsiedztwie jednego z pierwszych w Europie okręgów wydobycia ropy naftowej. Nastał wtedy dla miasta nowy okres prosperity, co znalazło swoje odbicie w charakterze zabudowy miejskiej końca XIX i początku XX wieku. W czasie I wojny światowej, w maju-czerwcu 1915 r., toczyły się pod Drohobyczem zażarte walki między wojskami austriackimi a rosyjskimi, które musiały się w końcu cofnąć za Dniestr.
Zabytki. Kościół parafialny (fara)
pw. Wniebowzięcia NPMarii, św. Krzyża i św. Bartłomieja – fundacja Władysława Jagiełły z 1392 r., odnowiony na początku XVI w. po zniszczeniach spowodowanych przez Tatarów w 1498 r., konsekrowany w 1571 r. W latach 1790–93 poddany gruntownemu remontowi; z tego czasu pochodzą ciekawe tematycznie freski Andrzeja Soleckiego z Krechowic (m.in. sceny z historii kościoła drohobyckiego). Przy kolejnym remoncie w latach 1930. zachowano XVIII-wieczne wyposażenie wnętrza. Kościół jest murowany z cegły, trójnawowy, halowy, z przybudowaną od płn. kaplicą MB Różańcowej i zakrystią ze skarbcem na piętrze. Do najcenniejszych zabytków zachowanych w kościele należy gotycka rzeźba drewniana Chrystusa Ukrzyżowanego w głównym ołtarzu oraz renesansowy nagrobek Katarzyny Ramułtowej, żony żupnika, wykonany przez Sebastiana Czeszkę w 1572 r. W 1949 r. kościół został zamknięty i zamieniony na magazyn rekwizytów teatralnych. W latach 80. poddany remontowi i przeznaczony na muzeum religii i ateizmu, otwarte w 1989 r. Kościół zwrócony do kultu z końcem 1989 r.
Przed kościołem wolnostojąca dzwonnica, dawna wieża bramna obwałowań, zbudowana w poł. XVIII w., z dodaną w 1882 r. górną kondygnacją w stylu neoromańskim.
Dawny kościół pw. św. Michała i klasztor oo. karmelitów trzewiczkowych, fundowane na pocz. XVIII w. przez Jana St. Bekierskiego i Marcina Chomętowskiego. Budowa kościoła ukończona przed 1721 r., konsekracja 1782. Murowany z cegły, tynkowany, trójnawowy, z dwiema niskimi wieżami przy fasadzie. Po kasacie klasztoru oddany grekokatolikom, przebudowany w 2. poł. XIX w. Obecnie cerkiew pw. św. Trójcy.
Kościół oo. kapucynów pw. Imienia NPMarii. Budowa w latach 1914–36. Ceglany, na rzucie krzyża, w tradycyjnym stylu neogotyckim. Podczas II wojny zabudowania klasztoru zajęte przez wojska. W 1946 r. kościół podzielono stropem na dwie kondygnacje. W 1996 r. oddano go na cerkiew garnizonową grekokatolicką i rozbudowano.
Kaplica na Młynkach z lat 30. XX w., o bryle zestawionej z dwóch prostopadłościanów, przykład funkcjonalizmu w architekturze.
Cerkwie grekokatolickie drewniane: św. Jura z XV/XVI w., nakryta trzema kopułami, z ikonostasem z poł. XVIII w.; cerkiew pw. św. Krzyża z 1661 r.; cerkiew św. Paraskewii z 1795 r. Synagoga z lat 1847–65. Dom Sierot Żydowskich z 2. poł. XIX w. Ratusz z okresu międzywojennego.
W Drohobyczu urodzili się::
Marcin Laterna (1552–98), jezuita, kaznodzieja i pisarz religijny [patrz CL 4/98, s. 50].
Wilhelm Friedberg (1873–1941), geolog i paleontolog, docent Polit. Lw., potem profesor U. Pozn. oraz UJ.
Leopold Gottlieb (1880–1934), malarz i grafik, legionista. Po I wojnie osiadł i zmarł w Paryżu.
Maurycy Gottlieb (1856–79, brat Leopolda), wybitny malarz. Uprawiał głównie tematykę żydowską.
Samuel Hirszenberg (1865–1908), malarz, tworzył obrazy o tematyce żydowskiej. Profesor w artystyczno-zdobniczej szkole w Jerozolimie.
Władysław M. Ostoja-Janiszewski (1885–1944), historyk sztuki. Po studiach we Lwowie pracował w Muzeum Śląskim w Katowicach, w bibliotece Potockich Pod Baranami oraz w Muz. Nar. w Krakowie. Przed II wojną opiekował się zabytkami powiatu drohobyckiego.
Karol Klobassa-Zręcki (1823–86). Pionier przemysłu naftowego, w 1854 r. był współzałożycielem spółki do wydobywania ropy w Bóbrce (k. Krosna), a w 1879 r. Krajowego Toearzystwa Naftowego.
Bruno Schulz (1892–1942), prozaik, krytyk literacki, grafik, pedagog [patrz CL 1/03, Archiwum].
Kazimierz Wierzyński (1894–1969), poeta, prozaik, eseista [patrz CL 1/03, Archiwum].

Czasy obecne. Po oddaniu fary do kultu podjęto jej odnowę i wyposażenie. W nawach bocznych ustawiono dwa neobarokowe ołtarze, usunięte z kościoła oo. Bonifratrów w Krakowie, odnowiono 12 zachowanych rzeźb barokowych. Parafię drohobycką prowadzą oo. Redemptoryści.
W 1989 r. został w Drohobyczu zawiązany oddział Towarzystwa Kultury Polskiej Ziemi Lwowskiej. Działa polska szkoła sobotnia.