Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SYLWETKI

Wszystkie 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016
Sortuj alfabetycznie | Sortuj numerami

Michał Czapki, PROFESOR STEFAN BRYŁA

[1/2006]

Nie był lwowianinem z urodzenia, ale ze Lwowem i jego Politechniką związał się na wiele lat. W tym roku przypadnie 120. rocznica jego urodzenia, przed dwoma laty minęła 60. rocznica śmierci.

 

Niniejszy tekst jest skrótem artykułu zamieszczonego w „Fundamentach” w 1986 r.

 

Wybudowany w 1932 r. według projektu i pod nadzorem profesora Stefana Bryły „Prudential” w Warszawie miał 16 pięter i 65,6 m wysokości. Fundamenty i dwie dolne kondygnacje wykonano w żelbecie, wyżej powstał szkielet stalowy. Był to w owym czasie drugi co do wielkości obiekt w Europie – i wielki sukces Profesora.

Z ważniejszych, zaprojektowanych przez Bryłę obiektów stalowych, to – poza „Prudentialem”: w 1929 r. most drogowy na Słudwi pod Łowiczem – pierwszy na świecie o konstrukcji spawanej: w 1930 r. 15-piętrowy Urząd Skarbowy w Katowicach: w latach 1933–35 „Dom bez kantów” przy Krakowskim Przedmieściu w Warszawie; w Krakowie obetonowany szkielet stalowy Biblioteki Jagiellońskiej i wiele innych.

Stefan Bryła urodził się w 1886 r. w Krakowie w rodzinie inteligenckiej (ojciec był profesorem gimnazjum). W 1908 r. ukończył studia na Wydziale Inżynierii Lądowej Politechniki Lwowskiej, w 1909 r. doktoryzował się i został docentem. Treścią jego pracy doktorskiej i rozprawy habilitacyjnej była statyka. Wprowadził zupełnie nowe pojęcia przestrzennych powierzchni wpływowych, stosowane do dziś w projektowaniu mostów żelbetowych, i pierwszy próbował rozwiązać zagadnienie bryły wpływowej. Jako stypendysta PAU studiował w Charlottenburgu, w paryskiej Szkole Dróg i Mostów, odbył praktyki w Kanadzie, Niemczech, Francji, Anglii, w Nowym Jorku, Chicago, Detroit.

W 1921 r. S. Bryła otrzymał nominację na profesora budowy mostów na Politechnice Lwowskiej. Z Warszawą związał się trzynaście lat później, gdy został również profesorem na Wydziale Architektury tamtejszej Politechniki. Pracował jednak nadal na Politechnice Lwowskiej i, aby sprostać zadaniom na dwóch uczelniach, na trasie Lwów–Warszawa korzystał prawie wyłącznie z komunikacji lotniczej.

Już w latach 1908–09 w „Czasopiśmie Technicznym” we Lwowie ukazały się pierwsze prace naukowe Stefana Bryły. Opublikował łącznie ponad 250 prac-dysertacji, artykułów naukowych i sprawozdawczych, reportaży. Zaskakiwał świat techniki nowym spojrzeniem na statykę stosowaną, na pracę konstrukcji stalowych... Jego publikacje były poprzedzone żmudnymi dociekaniami teoretycznymi, badaniami laboratoryjnymi, obserwacjami na budowach i nadzorem nad realizacją własnych projektów.

Cechą szczególną Stefana Bryły była umiejętność gromadzenia wokół siebie ludzi o wysokich walorach intelektualnych. Jego zapał i energia pobudzały innych do pracy twórczej. We Lwowie był to np. Alfons Chmielowiec. Pozostawał w kontakcie z najwybitniejszymi postaciami w dziedzinie teorii – lwowianami Thulliem, Huberem...

Był nie tylko znakomitym konstruktorem, wynalazcą, nowatorem – był też patriotą oraz odważnym działaczem społecznym i politycznym. W czasie okupacji niemieckiej prowadził w Warszawie wykłady dla studentów na tajnych kompletach. Jego energii i odwagi nie umniejszyło nawet pierwsze aresztowanie.

Powtórnie aresztowany przez gestapo, został rozstrzelany 3 grudnia 1943 r.

 

Michał Czapski