Strona główna O nas Kwartalniki Rozmowy Sylwetki Słownik Archiwalia Publikacje Wydawnictwa Kontakt
ul. Piłsudskiego 27,
31-111 Kraków
info@cracovia-leopolis.pl

Facebook

SYLWETKI

Wszystkie 1995 | 1996 | 1997 | 1998 | 1999 | 2000 | 2001 | 2002 | 2003 | 2004 | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 | 2010 | 2011 | 2012 | 2013 | 2014 | 2015 | 2016
Sortuj alfabetycznie | Sortuj numerami

KAROL ESTREICHER (1827–1908)

[4/2004]

Apelujemy ciągle do historyków o podjęcie opracowań sag wybitnych rodów lwowskich i wschodniomałopolskich, które od wielu pokoleń dawały naszej Ziemi i całej Polsce znakomitych obywateli. Powołujemy się przy tym na przykłady licznych opracowań o rodach krakowskich, przede wszystkim o Estrei­cherach.

 

 

Właśnie – ród to zasłużony dla Krakowa od ponad dwóch wieków, ale ma on także swoje lwowskie odniesienia. I to dość istotne, bo dotyczące najważniejszego prawdopodobnie członka tej rodziny, Karola seniora (dziadka Karola juniora, którego sami dobrze pamiętamy, bo zmarł przed niewielu laty). O Karolu seniorze napisano wiele, ale tu posłużymy się rysem biograficznym Heleny Byrskiej, opublikowanym w „Dzienniku Polskim” 89/98, dodając to i owo od siebie.

Karol Estreicher (senior) to bibliotekarz, bibliograf, historyk literatury, teatru i dramatu, tłumacz, pamiętnikarz, współorganizator Akademii Umiejętności. Urodził się w 1827 r. w Krakowie jako syn Alojzego, profesora botaniki na uniwersytecie krakowskim, oraz Antoniny z Rozbierskich, córki prezesa sądu lwowskiego. W Krakowie się wychował i ukończył studia prawnicze, ale słuchał także wykładów z filozofii, literatury, historii, a nawet fizyki. W owym czasie jego najbliższymi przyjaciółmi byli bracia Dunajewscy: Albin, późniejszy biskup krakowski i kardynał (patrz CL 2/2000), i Julian, późniejszy profesor uniwersytetu w Krakowie, obaj urodzeni w Stanisławowie. Po ukończeniu studiów podjął |K. Estreicher pracę w sądzie krakowskim. W 1885 r. otrzymał propozycję objęcia posady asesora sądowego we Lwowie. H. Byrska cytuje opinię Ambrożego Grabowskiego (przyszłego teścia Karola):

Lwów jest bez zaprzeczenia piękniejszy od ubogiej naszej mieściny. Domy wspaniałe, bruki dobre i czystość pochwały godna. Od siebie Byrska dopowiada: Dodajmy, iż jest miastem wesołym, żywiołowo się rozwijającym, w którym powstają nowe instytucje kulturalne i naukowe (Ossolineum). Mieszkają we Lwowie Kornel Ujejski, Mieczysław Romanowski, Karol Szajnocha i inni. Estreicher znajduje tu grono życzliwych sobie ludzi, zaprzyjaźnia się m.in. z Antonim Małeckim oraz znaczniejszymi redaktorami pism, np. „Gazety Lwowskiej”, dla której pisze liczne artykuły i recenzje. Lata lwowskie – piszą biografowie Estreichera – przyniosły przełom w jego działalności naukowej. Mając już pewien dorobek w dziedzinie bibliografii i krytyki teatralnej, wydał anonimowo życiorys Mickiewicza [...], który był pierwszą autentyczną i oryginalną, nadto napisaną przez Polaka, biografią poety.

Lata lwowskie stały się niezwykle owocne dla działalności naukowej Estreichera. Tu powstały podwaliny największego dzieła jego życia – bibliografii piśmiennictwa polskiego, kontynuowanej zresztą przez jego syna i wnuka do czasów nam współczesnych.

Niestety w 1862 r. Estreicher, zwabiony obietnicą wydania bibliografii (dla której nie znalazł do tego czasu edytora), przeniósł się do Warszawy na stanowisko podbibliotekarza w Bibliotece Szkoły Głównej oraz wykładowcy bibliografii. Jego pobyt w Warszawie zakończył się w r. 1868, ponieważ sytuacja powstała tam po upadku powstania styczniowego nie dawała szans na dalszą pracę po polsku nad polskim piśmiennictwem. Wrócił tedy do Krakowa i tu spędził dalszych lat 40 na stanowisku dyrektora Biblioteki Jagiellońskiej. Wraz z rodziną zamieszkał w Collegium Maius, gdzie wtedy biblioteka się mieściła. Nie otrzymał jednak nigdy katedry ani nie został profesorem uniwersytetu.

Karol Estreicher miał 8 dzieci, w tym dwóch synów-profesorów UJ. Naj­waż­niejszy z nich – to niewątpliwie Stanisław, ożeniony również z lwowianką, Heleną Longchamps de Bérier. Byli rodzicami Karola juniora. To właśnie syn Stanisław i wnuk Karol kontynuowali największe dzieło Estreichera seniora, we Lwowie rozpoczęte.

Antoni Grochal